Uzak Doğu Sporları mı Bize Uzak, Yoksa Biz mi Kendi Tarihimize?

Uzak Doğu sporları denildiğinde zihnimizde hemen Çin tapınakları, Japon dojosu ya da Koreli ustalar canlanır. Peki, bu hikâyede Türklerin hiç mi payı yok? Aslında var. Hem de sanılandan çok daha derin ve eski bir bağdan söz ediyoruz. Ne var ki bu bağ, tarih kitaplarının satır aralarında kalmış durumda.

Orta Asya bozkırlarında yaşayan Türk toplulukları için savaş, yalnızca bir çatışma değil, bir yaşam disipliniydi. Okçuluk, güreş, atlı savaş teknikleri ve yakın dövüş, Türk kültürünün temel taşlarıydı. Bu disiplinlerin çoğu, Çin ve çevresiyle yüzyıllar boyunca kurulan temaslar sayesinde karşılıklı etkileşime girdi. İpek Yolu yalnızca ticaret mallarını değil, savaş tekniklerini ve spor kültürünü de taşıdı.

Özellikle Çin kaynaklarında, Hunlar ve Göktürkler gibi Türk topluluklarının savaşçılık becerileri hayranlıkla anlatılır. Hız, çeviklik ve refleks üzerine kurulu bu savaş anlayışı, Çin dövüş sanatlarının gelişiminde dolaylı da olsa etkili olmuştur. Yakın mesafe dövüş teknikleri, denge ve hareket kabiliyeti gibi unsurların Asya dövüş sanatlarında bu kadar merkezde olmasının tesadüf olmadığı söylenir.

Bir diğer dikkat çekici nokta ise güreş kültürüdür. Türklerin ata sporu olan güreş, yalnızca bir kuvvet gösterisi değil, teknik ve dengeye dayalı bir mücadeledir. Bu anlayış, Japon judo ve sumo gibi sporlarla şaşırtıcı benzerlikler taşır. Elbette birebir bir aktarım iddiası bilimsel olarak net değildir; ancak kültürler arası etkileşim düşünüldüğünde, bu benzerlikler göz ardı edilemez.

Türklerin askerî yapısında spor ve eğitim ayrılmaz bir bütündü. Savaşçı hem bedenen hem ruhen hazır olmalıydı. Bu anlayış, Uzak Doğu sporlarının temel felsefesiyle örtüşür: Beden, zihin ve ruh dengesi. Bugün bu felsefeyi “Uzak Doğu bilgeliği” olarak adlandırıyoruz; oysa benzer bir yaklaşım Orta Asya Türk kültüründe de mevcuttu.

Belki de asıl sorun şurada: Biz bu hikâyeyi yeterince anlatmadık. Uzak Doğu sporlarını hep dışarıdan alınmış disiplinler olarak gördük. Oysa tarih, tek yönlü bir etkileşimden çok, karşılıklı bir alışveriştir. Türklerin askerî ve sportif geleneği, Asya’nın dövüş sanatlarıyla aynı potada uzun süre kaynamıştır.

Bugün bir dojo ya da spor salonunda selam verip mindere çıkan herkes, farkında olmasa da o eski Asya coğrafyasının ortak mirasına adım atıyor. Belki de artık şu soruyu sormanın zamanı gelmiştir:

Uzak Doğu sporları mı bize uzak, yoksa biz mi kendi tarihimize?